‘Verontwaardiging’ was het woord waarmee Isabelle Larmuseau gisterenavond (Tongeren – 13.05.2026) haar betoog over PFAS afsloot. Sindsdien is het bij me blijven hangen.
Alsof het woord plots een naam gaf aan wat tijdens verschillende lezingen van de afgelopen weken steeds opnieuw voelbaar werd.
Veront-waardiging betekent letterlijk: waarde wegnemen.
Dat is vandaag de diepere ervaring van veel burgers: dat economische logica (“It’s economy, stupid!”), technologische vooruitgang en bestuurlijke keuzes zich steeds verder verwijderen van wat waarde en betekenis geeft aan het leven.
De eerste lezing was een kennismaking met Isabelle Vanhoutte, onderzoeksjournalist en auteur van het boek Lek. In Bilzen (03.05.2026) vertelde ze hoe plastiek zich letterlijk in ons leven heeft genesteld. Niet alleen rondom ons, maar ook ín ons. Vandaag bestaat naar schatting 0,5% van onze hersenen uit micro- en nanoplastics. Zwangere vrouwen geven die deeltjes zelfs door aan ongeboren leven. Het beïnvloedt de ontwikkeling van een mens nog voor de geboorte. Wat ooit symbool stond voor vooruitgang, gemak en consumptie, blijkt langzaam ons lichaam en het leven zelf te veranderen — met ingrijpende gevolgen die generaties lang kunnen en zullen doorwerken.
Tijdens een tweede lezing bracht Dirk Holemans (Genk – 04/05/2026) vanuit zijn boek Grondgenoten een ander perspectief binnen. Zijn verhaal ging niet alleen over ecologie, maar over verbondenheid – niet toevallig mijn doe-woord in mijn onderzoeken.
Dirk had het over opnieuw leren leven als “grondgenoten”: mensen die beseffen dat ze niet boven de aarde staan, maar deelgenoot zijn van diezelfde aarde. Dat het leven zonder verbondenheid uiteindelijk leeg wordt.
En misschien is dat precies wat de agro-industrie vandaag mee veroorzaakt. Wij voelen niet meer hoe een krieltje dat pas uit de aarde is opgeraapt aanvoelt. We weten niet meer uit welke grond het komt. Misschien zelfs van landbouwgrond rond Indaver in Stabroek.
Gisterenavond in Tongeren kwam diezelfde spanning opnieuw bovendrijven tijdens een lezing over PFAS, naar aanleiding van de bezorgdheid rond Chamrock. Naast enkele aangrijpende persoonlijke getuigenissen, brachten juristen en wetenschappers – Isabelle Larmuseau en Jacobs de Boer – een onthutsend verhaal over vergunningen, normering en stoffen die jarenlang als veilig werden beschouwd, tot blijkt dat ze nauwelijks afbreken en zich opstapelen in mens en omgeving.
Wat deze drie avonden verbindt, is meer dan bezorgdheid over milieu of gezondheid.
Het gaat over de vraag welk soort samenleving we aan het bouwen zijn wanneer economische winst systematisch sneller doorweegt dan voorzichtigheid, verbondenheid en zorg voor toekomstige generaties.
Misschien verklaart dat ook de groeiende verontwaardiging in de samenleving. Niet omdat mensen tegen vooruitgang zijn, maar omdat ze voelen dat iets kostbaars verloren dreigt te gaan: het vertrouwen dat beleid het leven beschermt in plaats van het langzaam uit te putten.
Misschien is het tijd om de bewijslast om te keren. Niet burgers laten aantonen dat iets schadelijk is nadat de schade zichtbaar wordt, maar eerst ernstig onderzoeken of nieuwe stoffen, technologieën en economische keuzes het leven werkelijk beter maken.
Niet alleen rijker, maar ook gezonder, menselijker en meer verbonden met de aarde waarop we leven.
Lees ook de andere mijmeringen.